1/14/2011

Հարցազրույց Ջեքսոն Պոլոքի հետ

 

Սփրինգս, Լոնգ Այլնդ, Նյու Յորք, 1950թ. վերջ: Ռադիո հաղորդում «Ուերի» ռադիոալիքով, Ուեսթերլի, Ռոդ Այլնդ, 1951թ.:

 

ՈՒ.Ր. Պրն. Պոլլոք, Ձեր կարծիքով, ի՞նչ է ժամանակակից արվեստը:

Ջ.Պ. Ըստ իս, ժամանակակից արվեստը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ մեր դարաշրջանի արդիական նպատակների դրսևորում:

ՈՒ.Ր. Դասական արվեստագետներն ունեցե՞լ են իրենց դարաշրջանն արտացոլելու միջոցներ:

Ջ. Պ. Այո, նրանք դա լավ էին անում: Բոլոր մշակույթներն էլ ունեցել են միջոցներ ու տեխնիկա իրենց անմիջական նպատակներն արտահայտելու համար. չինականը, Վերածնունդը… բոլորը: Ինձ համար հետաքրքրական է այն, որ այսօր նկարիչները իրենցից դուրս թեմա փնտրելու կարիք չունեն: Արդի շատ նկարիչներ ստեղծագործում են` օգտվելով մի յուրօրինակ աղբյուրից. նրանք ստեղծում են ներաշխարհից:

ՈՒ.Ր. Այսինքն` ներկայիս արվեստագետը քիչ թե շատ տարանջատում է այն որակը, որով արժևորվում էին արվեստի դասական գործերը և որը նա տարանջատում ու կիրառում է առավել մաքուր կերպո՞վ:

Ջ.Պ. Ահ, լավ է ասված, այո:

ՈՒ.Ր. Պրն. Պոլլոք, Ձեր գեղանկարչական մեթոդի վերաբերյալ եղել են բազում բանավեճեր և շատ մեկնաբանություններ: Կա՞ ինչ-որ բան, որ կուզենայիք մեզ ասել:

Ջ.Պ. Իմ կարծիքով, նոր պահանջները կարիք ունեն նոր տեխնիկաների: Եվ ներկայիս արվեստագետները գտել են նոր ձևեր ու արտահայտչամիջոցներ: Ինձ թվում է, որ արդի նկարիչը չի կարող արտացոլել այս դարաշրջանը, օդանավը, ատոմային ռումբը, ռադիոն Վերածննդի կամ նախկին այլ մշակույթների հին ձևերով: Ամեն դարաշրջան գտնում է իր տեխնիկան:

ՈՒ.Ր. Դա նշանակում է նաև, որ աշխարհիկ մարդը և քննադատը նույնպես պետք է զարգացնեն նոր տեխնիկաները մեկնելու իրենց կարողությունը:

Ջ.Պ. Այո, այսպես թե այնպես, դա միշտ էլ զուգորդվում է: Նկատի ունեմ` արտասովորությունը կանցնի, ու մենք կհայտնաբերենք արդի արվեստի առավել խորը գաղափարները:

ՈՒ.Ր. Ենթադրում եմ` ամեն անգամ, երբ աշխարհիկ մարդիկ մոտենում են Ձեզ, հարցնում են, թե ինչպես պետք է դիտեն Պոլլոքի նկարչությունը կամ որևէ այլ արդի նկարչություն, թե ինչ են

փնտրելու և ինչպես պետք է սովորեն գնահատել արդի արվեստը:

Ջ.Պ. Ըստ իս` չպետք է փնտրեն, ընդհակառակը` պետք է պասսիվ դիտեն ու փորձեն ստանալ այն, ինչ նկարն է առաջարկում, և ոչ թե փաստարկ կամ կանխակալ մտքեր ունենան, թե ինչ են փնտրելու:

ՈՒ.Ր. Ճիշտ կլինի՞ ասել, թե արվեստագետը նկարում է` ելնելով ենթագիտակցականից, և կտավը պետք է գործի ինչպես դիտողի ենթագիտակցականը:

Ջ.Պ. Ենթագիտակցականն արդի արվեստի կարևոր կողմն է, և կարծում եմ` ենթագիտակցական մղումներն իրոք շատ էական են նկարները դիտելիս:

ՈՒ.Ր. Ուրեմն, աբստրակտ նկարում որևէ ծանոթ իմաստի կամ օբյեկտի գիտակցական որոնումն ուղղակի կշեղի՞ այն ինչպես հարկն է գնահատելուց:

Ջ.Պ. Կարծում եմ` նկարը պետք է վայելել, ինչպես վայելում են երաժշտությունը: Հետո միայն կարող եք սիրել կամ չսիրել այն: Բայց… սա շատ անլուրջ է թվում: Ես սիրում եմ որոշ ծաղիկներ, իսկ մյուսները չեմ սիրում: Կարծում եմ` գոնե պետք է տրվի… պետք է հնարավորություն ընձեռվի:

ՈՒ.Ր. Լավ, ենթադրում եմ` Դուք, անշուշտ, տալիս եք նմանատիպ հնարավորություն: Մարդը չի ծնվում լավ երաժշտություն սիրելու համար, անտարակույս, նա ունկնդրում է այն և հետզհետե զարգացնում դրա ըմբռնողությունը կամ ճաշակը:

Եթե արդի նկարչությունն աշխատի նույնկերպ, ժամանակի ընթացքում մարդը կվարժվի դրան այնպես, որ ի վիճակի կլինի գնահատելու այն:

Ջ.Պ. Իմ կարծիքով, դա անկասկած կարող էր նպաստել:

ՈՒ.Ր. Պրն. Պոլլոք, դասական արվեստագետները ներկայացնելու աշխարհ ունեին և անում էին դա` օբյեկտները պատկերելով այդ աշխարհում: Ինչո՞ւ արդի արվեստագետը այդպես չի վարվում:

Ջ.Պ. Հը¯մմ… Արդի արվեստագետն ապրում է մեքենայական դարաշրջանում, և մենք ունենք օբյեկտները պատկերելու մեքենայական միջոցներ. այնպես, ինչպես լուսանկարչական ապարատն ու լուսանկարը: Արդի արվեստագետը, ինձ թվում է, աշխատում ու ներկայացնում է յուրահատուկ ներաշխարհ, այլ կերպ ասած` արտահայտում է էներգիան, շարժումը և այլ ներքին ուժեր:

ՈՒ.Ր. Ճիշտ կլինի՞ ասել, թե դասական արվեստագետը բացահայտում էր իր աշխարհը օբյեկտներ պատկերելով, մինչդեռ արդի արվեստագետն արտահայտում է իր աշխարհը` կերպավորելով օբյեկտների ներգործությունն իր վրա:

Ջ.Պ. Այո, արդի արվեստագետն աշխատում է ժամանակի ու տարածության հետ և ավելի շուտ արտահայտում է իր զգացմունքները, քան լոկ պատկերազարդում է:

ՈՒ.Ր. Լավ, պրն. Պոլլոք, կարո՞ղ եք մեզ ասել, թե ինչպես ծնվեց ժամանակակից արվեստը:

Ջ.Պ. Այն երկնքից չընկավ. այն երկարատև ավանդույթի մի մասն է, որ սկզբնավորվել է Սեզանից, շարունակվել կուբիստների, պոստկուբիստների կողմից մինչև այն նկարչությունը, որը գոյություն ունի այսօր:

ՈՒ.Ր. Ուրեմն, արդի արվեստը պարզապես էվոլյուցիայի արդյո՞ւնք է:

Ջ.Պ. Այո:

ՈՒ.Ր. Կարո՞ղ ենք վերադառնալ մեթոդին վերաբերող հարցին, որ շատերն այսօր կարևոր են համարում: Կարո՞ղ եք ասել, թե ինչպես զարգացրիք նկարելու Ձեր մեթոդը և ինչո՞ւ եք հենց այդպես նկարում:

Ջ.Պ. Լավ: Մեթոդը, ինձ թվում է, անհրաժեշտությունից բխող բնական աճ է, և անհրաժեշտությունից դրդված է արդի արվեստագետը գտնում իր աշխարհը պատկերելու նոր կերպեր: Ինձ հաջողվել է գտնել նկարչության ավանդական տեխնիկաներից տարբերվող ձևեր, որոնք այս պահին փոքր-ինչ արտառոց են թվում, բայց չեմ կարծում, թե շատ են տարբերվում: Ես նկարում եմ հատակին, և դա արտասովոր չէ. արևելցիներն էլ էին անում դա:

ՈՒ.Ր. Ինչպե՞ս եք նկարը ստանում կտավի վրա: Լսել եմ` չեք օգտվում վրձիններից կամ նմանատիպ պարագաներից, այնպես չէ՞:

Ջ.Պ. Հիմնականում կիրառում եմ ջրային, հոսուն ներկեր: Օգտագործածս վրձիններն առավելապես ծառայում են որպես ձողիկներ. վրձինը չի դիպչում կտավի մակերևույթին, այն մնում է վերևում:

ՈՒ.Ր. Կբացատրեի՞ք արդյոք, թե կտավի վրա աշխատելիս որն է ներկոտ, ջրաներկոտ ձողիկի առավելությունը վրձնից:

Ջ. Պ. Լավ, ձողիկով ես առավել անկաշկանդ եմ, ունեմ ավելի մեծ ազատություն և թեթևությամբ եմ շարժվում կտավով մեկ:

ՈՒ.Ր. Բարի, այն ավելի դժվար չէ՞ կառավարել, քան վրձինը: Նկատի ունեմ, հավանականությունը մեծ չէ՞, որ ներկը շատ կլինի կամ կկաթի, կամ նմանատիպ այլ բաներ: Վրձնով աշխատելիս ներկը քսում ես այնտեղ, որտեղ ուզում ես և հստակորեն գիտես, թե ինչի է նմանվելու:

Ջ.Պ. Ոչ, այդպես չեմ կարծում: Ես չեմ… հը¯մմ… փորձառությամբ, թերևս, հնարավոր է մեծ մասամբ կառավարել ներկի հոսքը, և ես չեմ անում… պատահական ոչինչ չեմ անում, որովհետև բացառում եմ դա:

ՈՒ.Ր. Կարծեմ Ֆրոյդն է ասել, թե պատահական ոչինչ չկա: Դուք դա՞ նկատի ունեք:

Ջ.Պ. Հենց դա:

ՈՒ.Ր. Փաստորեն, ձեր մտքում Դուք չունե՞ք կտավի նախապատկերը:

Ջ.Պ. Ոչ բոլորովին… ոչ… որովհետև այն դեռ չի ստեղծվել, հասկանում եք: Ինչ-որ նոր բան է ստացվում. այն բավականին փոխվում է աշխատելիս, ասենք, նատյուրմորտի վրա, որտեղ տեղակայում ես օբյեկտներն ու վերարտադրում դրանք: Ես իսկապես ընդհանուր պատկերացում ունեմ, թե ինչ եմ անում, և արդյունքն ինչ է լինելու:

ՈՒ.Ր. Ուրեմն, կորչե՞ն բոլոր սկզբնական էսքիզները:

Ջ.Պ. Այո, ես նկարչությանը վերաբերվում եմ այնպես, ինչպես մեկը կվերաբերվեր գծագրությանը, այսինքն` ճշգրտությամբ: Ես չեմ աշխատում գծանկարների հիման վրա, չեմ անում էսքիզներ ու գծանկարներ և գունազարդելով` նկարը բերում ավարտուն տեսքի: Նկարչությունն այսօր, կարծում եմ, որքան անմիջական, որքան ուղղակի լինի, այնքան մեծ է հավանականությունն այն ճշմարիտ դարձնելու և ուղերձ անելու:

ՈՒ.Ր. Լավ, Ձեր նկարներից` ավարտած նկարներից յուրաքանչյուրը, ըստ երևույթին, կատարելապես օրիգինալ է:

Ջ.Պ. Այո… բոլորն էլ անմիջական նկարչություն են: Միայն և միայն:

ՈՒ.Ր. Լավ, այժմ, պրն. Պոլլոք, ընդհանուր առմամբ ինչպե՞ս եք մեկնաբանում արդի արվեստը: Ի՞նչ կարծիք ունեք Ձեր ժամանակակիցների մասին:

Ջ.Պ. Նկարչությունն այսօր շատ կենդանի է թվում, շատ աշխույժ, շատ գրավիչ: Իմ ժամանակակիցներից չորսը կամ հինգը Նյու Յորքի շրջանում մեծ գործ են անում, և այստեղ նկարչությունը վերածվում է մի ինչ-որ բանի … պատկերակալից դուրս… ինչ-որ պատի տեսակի… պատի նկարչության:

ՈՒ.Ր. Վստահ եմ, որ Ձեր կտավների մի մասն ունի անսովոր չափեր, այնպես չէ՞:

Ջ.Պ. Այո, դրանք ոչ սովորական չափերի են` 9 x 18 ֆութ: Բայց ես բավականություն եմ ստանում մեծ կտավների վրա աշխատելուց և ամեն անգամ, երբ բախտ է վիճակվում, նկարում եմ անկախ նրանից` սովորական է, թե ոչ:

ՈՒ.Ր. Կարո՞ղ եք բացատրել, թե ինչո՞ւ եք նախընտրում աշխատել մեծ կտավների, այլ ոչ թե փոքրերի վրա:

Ջ.Պ. Դա այնքան էլ այդպես չէ: Ուղղակի ես առավել անկաշկանդ եմ մեծ տարածության, քան ինչոր 2 x 2-ի մեջ: Մեծ տարածության մեջ ինձ իմ տանն եմ զգում:

ՈՒ.Ր. Ասում եք` «մեծ տարածության մեջ»: Նկարելիս Դուք կտավի վրա՞ եք կանգնում:

Ջ.Պ. Շատ քիչ: Ես հազվադեպ եմ կտավի վրա կանգնում. այսինքն` չորս կողմերից աշխատելով` ես կարիք չեմ ունենում կտավի վրա հաճախակի կանգնելու:

ՈՒ.Ր. Անկյունում, նկատում եմ, ինչ-որ բան եք արել հայելու ապակու վրա: Կարո՞ղ եք դրա մասին որևէ բան ասել:

Ջ.Պ. Սա նորույթ է ինձ համար: Դա առաջին բանն է, որ արել եմ ապակու վրա և շատ հրապուրիչ եմ գտնում: Կարծում եմ` ապակու վրա նկարելու հնարավորություններն արդի ճարտարապետության, արդի շինարարության մեջ հսկայական են:

ՈՒ.Ր. Բարի, իսկ այն ինչ-որ կերպ տարբերվո՞ւմ է Ձեր սովորական տեխնիկայից:

Ջ.Պ. Հիմնականում նույնն է: Կոնկրետ այս կտորի վրա ես կիրառել եմ ներկած ապակու թերթեր, գիպսի հաստ շերտեր, խճաքարեր և նմանատիպ շատ մանր-մունր բաներ: Հիմնականում նույնն է, ինչպես իմ բոլոր նկարներինը:

ՈՒ.Ր. Լավ, եթե Դուք դա անեիք արդի շինությունների համար, կշարունակեի՞ք կիրառել տարատեսակ օբյեկտներ:

Ջ.Պ. Կարծում եմ` այո: Հնարավորությունները, իմ կարծիքով, անսահման են ապակու հետ աշխատելիս: Այն ինձ համար միջանկյալ փուլ է, որն ավելի շուտ հարում է ժամանակակից նկարչությանը:

ՈՒ.Ր. Պրն. Պոլլոք, ճի՞շտ է արդյոք, որ Ձեր նկարելու մեթոդը, Ձեր տեխնիկան կարևոր ու հետաքրքիր է լոկ այն պատճառով, որ դրանով եք Դուք կատարելության հասնում:

Ջ.Պ. Հուսով եմ: Իհարկե, արդյունքը կարևոր է… և … ոչ մի տարբերություն չկա, թե ինչպես է ներկը տարածվում ասելիքիդ զուգընթաց: Տեխնիկան հայտարարի գալու լոկ մի հնարավորություն է:

Անգլերենից թարգմանությունը`

Նաիրա Մակարյան

 

Interviews, Articles and Reviews,

Jackson Pollock