2/10/2006

Զրույց

 

Մուրադյան: Դուք և Գորկին շատ մոտ ընկերներ եք եղել:

Դեկունինգ: Կարծում եմ իսկապես շատ պայծառ, սարսափելի պայծառ անձնավորություն էր: Ճիշտ գաղափարներ ուներ: Գիտեք, ես բնազդաբար զգում էի, որ նա ճիշտ է: Զգացողություն ուներ: Եվ երբ տեսա նրան քայլելիս Յունիոն հրապարակի մերձակայքում, որտեղ ապրում էր, ասացի. «Թույլ տվեք կրկին տեսնել Ձեզ: Դեհ, մի օր, եթե դեմ չեք, կցանկանայի գալ Ձեր արվեստանոցը»: Նա շատ բարեհամբույր էր. «Իսկ ինչո՞ւ ոչ հենց հիմա»: Ապա գնացինք նրա արվեստանոցը, և ես շատ տպավորվեցի տեսածիցս: Նկատի ունեմ հրաշալի մթնոլորտը, անաղարտորեն մաքուր:

Մուրադյան. Դա Յունիոնի 36-ի արվեստանո՞ցն էր:

Դեկունինգ. Այո, ճիշտ է: Հենց այնտեղ, որտեղ դուք եք ապրել մի կարճ ժամանակ, երբ փոքր տղա էիք: Եվ ես սարսափելի տպավորված էի նրա բոլոր գործերով, թե՛ գծանկարներով, թե՛ գունանկարներով և թե՛ իր ունեցած վիթխարի քանակի վրձիններով: Մեծ քանակությամբ ներկ և վրձիններ, ֆոտոստատներ:

Մուրադյան: Ֆոտոստատնե՞ր:

Դեկունինգ: Այո: Նա իրեր, նկարների դետալներ հայտնաբերելու եղանակներ ուներ: Իհարկե, ավելի ուշ շատերը դա կիրառեցին, բայց առաջին անգամ ես դա տեսա նրա արվեստանոցում: Նրա շնորհքը չունեին: Կար որոշ կասկածամտություն և թյուրըմբռնում, այնպես որ հենց նույն նկարները, որ նա նկարել էր այդ օրերին, ավարտի բերվեցին երեսնականերին և այժմ շատ հայտնի են ու չեն կրում այլոց ազդեցությունը: Գիտեք, իհարկե, նա եկավ այստեղ երբ 16 տարեկան էր, ուրեմն չէր կարող շատ բան սովորել, որովհետև 20-ում թե 21-ում արդեն դասավանդում էր Grand Central School of Art-ում: Եվ ես ճանաչում էի նրա աշակերտներից ոմանց, նա շատ լավ ուսուցիչ էր: Ես եկա 1926-ին և որոշ չափով ավելի օրինավոր կրթություն էի ստացել Հոլանդիայում, սակայն շատ բաներ, որ ենթադրում էի, թե գիտեմ, նա շատ ավելի լավ գիտեր: Նա գերբնական բնազդ ուներ բոլոր արվեստների հարցում, հատկապես քանի որ հայ էր: Նա պետք է որ դպրոց գնացած լիներ Հայաստանում, արվեստի մասին սովորած լիներ Հայաստանում` նախքան Միացյալ Նահանգներ գալը:

Մուրադյան: Երբևէ պատմե՞լ է Ձեզ, թե արվեստի մասին իր գաղափարները որտեղից են գալիս:

Դեկունինգ: Նա ինձ պատմում էր պատմություններ իր երիտասարդությունից:

Մուրադյան: Ի՞նչ էր մտածում Ամերիկայի մասին:

Դեկունինգ: Ասում էր, որ ատում է այն: Շատերն էին ատում Ամերիկան: Բոլոր ինտելեկտուալները, բոլոր գրողները, նկարիչները: Նրանց կարծիքով սա գոմ է և այստեղ արվեստ չկա: Կարծում եմ տրամաբանական է, որ արվեստագետը չի սիրում այս երկիրը, որովհետև, գիտեք, թանգարանները և պատկերասրահները անարդար էին մեր հանդեպ: Համարում էին, որ Եվրոպայից չի եկել, լավը չէ, իսկ այն, ինչ գնահատելի էր Ամերիկայի և ամերիկյան նկարիչների մեջ, գավառական արվեստն էր: Ահա այդպիսի նկարիչներ: Եվ դա միակ բանն էր, որ կարող էին տեսնել: Այն պահից, երբ վտարանդի նկարիչները սկսեցին գալ Եվրոպայից, թանգարաններն ու պատկերասրահները սկսեցին ուշադրություն դարձնել Գորկու վրա, որովհետև Անրի Բրետոնը, Մաքս Էռնստը և բոլոր այդ կարգի մարդիկ գիտեին Գորկուն, որպես սոսկալի (terrific) նկարչի և չէին կարող հավատալ, որ նա հայտնի չէր այստեղ: Սակայն նա ինչոր կերպ հաջողեցնում էր ապրել: Քիչ ու միչ դաս էր տալիս և հազվադեպ նկար վաճառում: Բայց մինչև վերջ էլ չստացավ հավուր պատշաճի: Այժմ երիտասարդները գտնում են, որ նա սոսկալի է և, երբ հիմա նայում են նրա գործերը, կարծում են` դա Գորկի է, ոչ թե Պիկասսո: Իհարկե, ինձ շատ են կապում Գորկու հետ, և ես շատ բան եմ սովորել նրանից:

Մուրադյան: Ի՞նչ եք սովորել Գորկուց:

Դեկունինգ: Աշխատելաձևը: Գտել ես մի ընկեր, որն իրապես լավն է և շատ խելացի: Դժվար է բացատրել: Դա տեխնիկա չէ: Դա նման է համերգի, պարզապես ճիշտ գաղափարներ ստանալու: Գիտեք ինչ եմ ուզում ասել: Նա ճիշտ էր: Նկատի ունեմ, որ նա անում էր դա ճիշտ ձևով: Նա պայթուցիկ էր:

Մուրադյան: Ի՞նչ եք կարծում, ո՞րն էր Գորկու ինքնատիպ ավանդն արվեստում:

Դեկունինգ: Նրա գաղափարը պատկերի մասին: Այժմ Գորկին ընդմիշտ ունի իր ուրույն պատկերը: Գիտեք, այն նման էր բուրմունքի: Զգացմունքը, իրերը նկարելու ձևերը, գծանկարելու ձևը: Այդ ամենը սարսափելիորեն Գորկի էր: Նրա մեկնաբանությունը միշտ գորկիական էր:

Մուրադյան: Արդյո՞ք նրան բնորոշող բաներից մեկը բարակ, նուրբ գիծը չէ:

Դեկունինգ: Չքնաղ, այո: Այն շատ անձնական և գեղեցիկ է: Նա հասկանում էր ամեն ինչ: Նա ուներ սարսափելի և խորհրդավոր խորաթափանցություն: Նա ըմբռնում էր ամեն ինչ բնության, նկարչության մեջ: Ես գիտեի, որ նա ճիշտ է: Նկատի ունեմ, որ նա ինձ համար ճիշտ էր, որովհետև գիտեր իսկությունը: Եվ ուներ առողջ բանականություն, որն իհարկե նրան դժվարըմբռնելի էր դարձնում: Նա ուներ մեծաքանակ հետևորդներ: Դրա պատճառով մշտապես խոսում էին նրա դեմ:

Բայց երբ դասախոսում էր, օրինակ, նկարիչների միության սրահում, դահլիճը լեփ լեցուն էր լինում, որովհետև գիտեին նաև, որ նա հետաքրքիր շատ բան գիտի: Նա գրված գրքերից առաջ էր:

Մուրադյան: Ի՞նչ նկատի ունեք:

Դեկունինգ: Նա ուներ բոլոր այդ բաները մինչև սյուրռեալիստները, և սյուրռեալիստներն ասում էին նրան, որ նա արդեն ունի դրանք: Ուզում եմ ասել նա ուներ ֆանտաստիկ բնազդ, ճշմարիտը տեսնելու շնորհ: Չկա ճիշտ և սխալ եղանակ, սակայն նրա համար, ով գիտի, ճիշտ եղանակ կա: Եվ նա լի էր հակասություններով, նաև նկարչական իմաստով: Կասեր. «Նայիր այս փետրավոր ծառերին, դրանից է, որ նրանք այդքան հիասքանչ են: Գիտեք, ես իրոք զգում եմ դրանք որպես նկարված փետուրներ»: Դժվարին կյանք ուներ: Ամեն ինչ մի տեսակ մռայլ էր, և ոչինչ իսկապես շատ լավ չէր ընթանում, ո՛չ նկարները, ո՛չ կյանքը և ո՛չ փողը: Իսկ նա կասեր. «Ա~հ, դա ընդամենը մի բաժակ սուրճ է, մի կտոր թխվածք»: Ասում էր որոշակի հայկական առոգանությամբ: Նա ինքնատիպ վարվելաձև ուներ:

Մուրադյան: Ի՞նքն էր սեփական գործերի անողորմ քննադատը:

Դեկունինգ: Նա կանգնում էր հասակով մեկ, բեղերը կախ նայում ցած, և ես գիտեի, որ մտածում է ինչ-որ բանի մասին: «Սակայն գիտես,– ասում էր նա,– դու պետք է մեկընդմիշտ հաշտվես ինձ հետ, կարո՞ղ ես պատկերացնել, թե ինչպես եմ տառապել: Ես միշտ պիտի հաշտվեմ ինքս ինձ հետ»: Վերջին խոսքը միշտ նրանն էր: Թախծում էր: Արտակարգ տղա էր, արտակարգ անձնավորություն: Բայց դժվար: Օհ, նա հայ էր, հա՛յ:

Մուրադյան: Երբևէ հետևե՞լ եք նրան նկարելիս:

Դեկունինգ: Օհ, շատ անգամ: Նա սիրում էր, երբ դիտում էին: Նա ինչ-որ առումով միայնակ էր:

Մուրադյան: Կարո՞ղ եք նկարագրել նկարելու նրա մեթոդը:

Դեկունինգ: Օգտագործում էր մեծ քանակությամբ վրձիններ, փոքր, մեծ ներկապնակներ: Անչափ վստահ էր: Նա մշտապես համակված էր արվեստագետ լինելու զգացումով: Հիանալի վրձիններ ուներ: Խելքը գնում էր բոլոր այդ տարբեր ձևերի վրձինների համար: «Հիմա գիտեմ»` կասեր: Եվ վերջապես, նրա արվեստանոցում ես գտնում էի վրձիններ, որոնք մինչև իսկ հայտնի չէին ինձ: Բայց նա ինձ ոչինչ չէր ասում: Ես չեմ հարցրել նրան, որովհետև գիտեի, որ կասեր.

«Օհ, ինչ-որ խանութից»: Այո: Նա այդպիսին էր:

Մուրադյան: Ուզո՞ւմ էր պահել իր գաղտնիքները:

Դեկունինգ: Այո: Նա միշտ մատնում էր դրանք ինչ-որ կերպ: Սակայն ուզում եմ ասել, որ նա արտառոց կերպար էր: Ուզում եմ ասել, չէի ցանկանա նրան այլ կերպ տեսնել: Այլապես նա Գորկին չէր լինի:

Մուրադյան: Ի՞նչ խնդրի հետ էր բախվել նա արվեստում:

Դեկունինգ: Դե՛հ, ես շատ եմ ազդվել նրանից: Նա ավելի շատ գիտեր: Երբ ունես ինչ-որ բանի բնազդ, բայց դեռևս չես կարողանում գործի դնել և հանդիպում ես ճիշտ մարդու, ապա բնականորեն կառչում ես նրանից: Չեմ ուզում ծանրաբեռնել իմ անձնականով, բայց ինձ թվում է, նա էլ ինձ էր սիրում: Բայց կասկած չկա, որ նա էր Բոսը: Այդպիսի անհատականություն էր, և ես պետք է հաշտվեի դրա հետ: Նա էր գլխավորը: Օրինակ՝ երբ քայլում էինք, նա կարող էր հանկարծ անսպասելիորեն անցնել փողոցը: Ասում եմ. «Կուզեի, որ այլևս նման կերպ չվարվես, Արշի՛լ, որովհետև դու ճիշտ պահին անցար և բաց թողեցիր մեքենան, բայց ես նրա վրա վազեցի»: Միշտ ներողություն էր խնդրում, շատ քաղաքավարի էր: Պարզապես մի տեսակ եսակենտրոն էր:

Մուրադյան: Քո նկարչության մասին դիտողություն անո՞ւմ էր:

Դեկունինգ: Գիտեք, ես ուրախ էի, որ ճանաչել եմ Գորկուն, քանի որ ինքս էլ նկարիչ էի: Սովորաբար իմ որոշ գործերի մասին Գորկին ասում էր` շատ ինքնատիպ է, բայց ասելու տոնը այնքան էլ լավ չէր հնչում: Հասկանում եք, ինչ նկատի ունեմ: Ունես շատ ինքնատիպ նկարներ, որոնք շատ լավ նկարներ չեն: Տարբերություն կա ինքնատիպ և մեծ նկարիչ լինելու, կամ ինքնատիպ լինելու և օրենքները կոտրելու մեջ:

Մուրադյան: Գորկին և Ջեկսոն Պոլոկը իրար չէի՞ն սիրում:

Դեկունինգ: Իրականում Պոլոկը շատ կռվարար մարդ էր: Մի անգամ ներկա էի մի երեկոյի, երբ նա սկսեց վիրավորել Գորկուն. հարբած էր: Պատրաստվում էր այսպես անել, այնպես անել և ասաց Գորկուն. «Դու քոսոտ նկարիչ ես»: Գորկին աչքը չթարթեց: Նա հանեց երկար դանակը, որ միշտ պահում էր գրպանում: Նա օգտագործում էր դա որպես մատիտի սրիչ, սովորություն ուներ երկար գլուխներով մատիտների խրձեր պատրաստել, որովհետև դրանցով էր նկարում: Ասում էր, թե օգտագործում է գծագրության իր մատիտները, «որպես վիրաբուժական գործիքներ»: Հրաշալի սրած մատիտ էր, և հետո նրա խոշոր ձեռքերը: Այս մասում հարթ, շատ գեղեցիկ ձեռքեր: Այդ մատիտով կարողանում էր անել աննկարագրելի գծանկարներ, գեղեցիկ գծանկարներ` արված շատ սուր ծայրով: Այսպես, նրա համար սովորույթ էր դարձել դուրս հանել այդ մեծ դանակը և մատիտ սրել, երբ ինչ-որ մեկը ցանկանում էր անախորժություն պատճառել: Մարդիկ գիտեին, որ նրա մոտ չարժե հիմարություն անել: Դուք հասկանում եք` ինչ նկատի ունեմ: Գորկին ուղղակի պատասխանեց նրան. «Դեհ, մենք տարբեր նկարիչներ ենք»:

Մուրադյան: Գորկին ֆիզիկապես ուժե՞ղ էր:

Դեկունինգ: Շատ ուժեղ:

Մուրադյան: Երբեմն նա չափից դուրս ներկ էր օգտագործում:

Դեկունինգ: Այո: Որովհետև նա կարող էր: Նա օգտագործում էր ավելի շատ ներկ, քան որևիցե մեկը: Գերազանցում էր բոլորին: Հարկադրված էր: Դա գեղեցիկ էր երևում, դա գեղեցիկ էր: Նման անձնավորությունը կարող էր ունենալ շատ նկարներ: Նա կարող էր չարչարվել մի գծանկարի վրա: Օրինակ` նկարեց այն կիսադեմ գծանկարը, սև գլխով սպիտակ ֆոնի վրա: Եվ օրեցօր ներկ էր ավելացնում, և նկարները դառնում էին հոյակապ: Դրանք դառնում էին բոլորովին տարբեր: Դա նման էր կառուցման: Հարկ է ուսումնասիրել դա: Բայց նա ուներ իրեն տանջելու հատուկ ձև, ներկեր` շերտ-շերտի վրա: Եվ նկարները դառնում էին այսպես հաստ: Բարձրացրու` կասեր նա: Ես դժվարությամբ էի դա անում, որովհետև բավական ծանր էր: Բայց նա շարունակում էր հավատարիմ մնալ իրեն:

Մուրադյան: Դա երեսնականների հաստ ոճն էր:

Դեկունինգ: Այո երեսնականներինը:

Մուրադյան: Հետագայում անցավ բարակ ոճի:

Դեկունինգ: Այո: Նա սովորաբար նկարում էր տարբեր եղանակներով: Շատ տարբեր եղանակներով: Նա նման բաներ էր անում արդեն այն ժամանակ, երբ եկան Եվրոպացիները: Համարձակ էր: Արշիլով մենք վերադառնում ենք դեպի շատ անձնական արվեստ: Նա մահացավ շատ երիտասարդ, բայց նրա ամբողջ գործը շատ ինքնատիպ էր, իսկ վերջում` ճիշտ: Բոլոր նկարները, որոնք հայտնի են որպես տիպիկ գործեր, այլ բան չեն, քան մաքուր Գորկի: Դուք հասկանում եք, թե ինչ եմ ուզում ասել: Ի միջի այլոց խոսում էր Հայաստանի և իր պատանեկության մասին: Ես գիտեմ, այնտեղ շատ գաղտնիքներ կային, և նա հասկանալու շնորհք ուներ:

Մուրադյան: Նա զարմանալի կերպար էր:

Դեկունինգ: Վայելչակազմ, վայելչակազմ: Գեղեցիկ կոստյումներ ուներ: Բրդյա, փափուկ կոստյումներ: Գեղեցիկ տաբատներ: Նա շատ հմայիչ մարդ էր: Խոշոր աչքերով, գիտեք:

Մուրադյան: Ձեր արվեստանոցը մոտ էր:

Դեկունինգ: Ես արվեստանոց ունեի 21-րդ փողոցում, երբ ձեղնահարկ վարձեցի: Ձեղնահարկի առաջին բնակիչներից մեկն էի: Այդ գաղափարն իրականում ինձ տվեց մեկ այլ հայ նկարիչ` Ռաուլ Հագը: Բայց նա դժվար մարդ էր, և ես իմացա, որ երբ այս հայ մարդիկ հանդիպում էին, պարզապես քննադատում էին իրար: Բայց երբ Գորկին մահացավ, Ռաուլ Հագը ողբում էր և մի նամակ ուղարկեց, որում գրել էր, թե սիրել է նրան: Նրանք սովորաբար վիճում էին հայերեն, ինչպես երկու վաղեմի հայեր Հայաստանում: Նրանք սոսկալի երևակայություն ունեին, նման ժողովրդական բանահյուսությանը, որը և օգտագործում էին իրար դեմ: Շատ կծու և սուր միաժամանակ: Բայց դա        երբեք  չէր       անհանգստացնում     Գորկուն: Նրանք դա անում էին ֆանտաստիկ ձևով:

Մուրադյան: Ռուբեն Նաքյանը նույնպես Գորկու լավ ընկերն էր:

Դեկունինգ: Այո: Նա հայ էր, բայց ծնվել էր Ամերիկայում` ի տարբերություն Գորկու և Հագի, որոնք ծնվել էին հին երկրում: Այսպես, օրինակ, ես տեսա Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» ներկայացումը: Ես տեսա այն Գորկու հետ: Հարցրեցի նրա կարծիքը: Նա պատասխանեց. «Դա հայկական չէ»: «Դեհ, Սարոյանը հայ է, ասացի»: Գորկին պատասխանեց. «Ոչ մի հայ չէր ուղարկի իր որդուն նպարավաճառից պարտք խնդրելու: Նա ինքն անձամբ կգնար պարտք խնդրելու, բայց երբեք չէր ուղարկի իր որդուն»: Ես երբեք չմոռացա դա: Շատ զգացված էի: Հասկանում եք, թե ինչ նկատի ունեմ: Ես գիտեի հայերին. երբ նրանք միասին էին լինում, նրանք վիճում էին միմյանց հետ և անբարեհաճ էին իրար հանդեպ: Պատճառը նրանց այնտեղից լինելն էր: Այս իմաստով Հագն իրենց լքած հրաշալի աշխարհի` Հայաստանի մասին իր գաղափարով շատ նման էր Գորկուն:

Մուրադյան: Նա խոսո՞ւմ էր իր ընտանիքից:

Դեկունինգ: Դեհ, ես հանդիպեցի Ձեր մորը և հորը, որովհետև դուք ապրում էիք այնտեղ ինչ-որ ժամանակ, բայց ընտանիքի մյուս անդամներին` ոչ: Նա շատ բարձր էր խոսում իր մոր մասին, որովհետև տարիներ շարունակ զբաղված էր նրա դիմանկարով: Նրա հայրը` հսկա մի մարդ, ձին հեծած, հրամայում է մարդկանց ինչ անել: Դա նման էր ժողովրդական բանահյուսության:

Մուրադյան: Նա սովորաբար կանգնա՞ծ էր աշխատում:

Դեկունինգ: Հիմնականում կանգնած: Զավեշտական դիրքեր ուներ: Հաճախ նկարում էր ուրիշներին հակառակ ոճով: Եթե նա Ձեզ նկարում էր, ապա երկար ժամանակ կնայեր ձեզ, և ապա կշրջվեր մեջքով:

Մուրադյան: Նա կնայեր քեզ, հետո կհեռանար և կնկարեր առանց քեզ վրա նայելո՞ւ:

Դեկունինգ: Այո, դա ամենասքանչելի պահն է: Դա նրա ոճն է: Օ~, նա շատ մեծ նկարիչ էր, լուրջ: Նա աշխատում էր գիշեր-ցերեկ, գիշեր-ցերեկ: Ապրում էր անկայուն կյանքով, և դա նրա ուրույն ռիթմն էր:

Այն բարենպաստ չէր, դրանում կասկած չկա: Նա շատ առաջադեմ էր` իր ժամանակի մեջ գնահատվելու համար: Հետո այդ սարսափելի հիվանդությունը, ապա` ավտովթարը: Մինչ այդ հրդեհը` պահոցում, նա կորցրեց նկարներից մի քանիսը, իսկ ինքը` գիպսի ժապավենների մեջ: Դա չափազանց շատ էր մեկ մարդու համար, չափազանց շատ: Եվ նա միշտ եղել է պերֆեկցիոնիստ: Ուներ գեղեցիկ առնական դեմք, շատ հմայիչ, կոպիտ մեծ ձեռքեր, գեղեցիկ կազմվածք, նիհար, գեղեցիկ մարմին: Շատ առնական: Սոսկալի մաքուր: Նա նույնիսկ քերելով մաքրում էր ոտքերը և խիստ էր նրանց հանդեպ, ովքեր դա չէին անում: Նա չէր սիրում մարդկանց, որոնք իրենց շներով զբոսնում էին Վաշինգթոն հրապարակի այգում: «Ահա քոսոտ գովազդային գործակալության մարդիկ` իրենց շներով»,– կասեր նա: Մի բան ասեմ Ձեզ, նրա որոշ գործեր Պիկասսոյի, Մատիսի, Էլ Գրեկոյի որոշ գործերից լավն են: Դրանցից շատերը շատ հզոր գլուխգործոցներից լավն են:

Մուրադյան: Ո՞ւմ գլուխգործոցներից:

Դեկունինգ: Պիկասսոյի, Մատիսի:

Մուրադյան: Նկատի ունեք, որ Գորկու որոշ նկարներ ավելի լավն են քան նրանցը:

Դեկունինգ: Այո, իհարկե: Դրանք գեղեցիկ նկարներ են: Նա նկարում էր արագ, սահուն և շատ արագ: Մակերեսն ամբողջովին դառնում էր նման հին վարպետների մակերեսներին: Սիրում եմ այդ նկարները: Ինչպես, օրինակ, «Նշանդրեքը»: Շատ բարակ գծերով: Այդ առումով նա շատ եզակի նկարիչ է:

Մուրադյան: Ինչո՞ւ եք կարծում, թե Գորկին, որ եկել էր Հայաստանի Վան քաղաքից` աշխարհի հինավուրց վայրերից մեկից, ավանդական ռեալիզմի փոխարեն մուտք գործեց ժամանակակից արվեստ:

Դեկունինգ: Ես կարծում եմ, որ նա օժտված էր ժողովրդական արվեստով: Դա է, որ այդքան զարմացնում է ինձ: Ես ենթադրում էի, թե նրանից ավելին գիտեմ, որովհետև հաճախել եմ Ակադեմիա և պատկանում եմ արևմտյան ավանդույթին:

Բայց Գորկին գիտեր շատ ավելին: Հենց դա էր, որ այդքան գերում էր ինձ: Քանի որ նա Հայաստանից էր, պիտի որ շատ սովորած լիներ այնտեղ, իսկ այստեղ նա որևէ կրթություն չի ստացել, որովհետև արդեն դասավանդում էր: Ինչպես տեսնում ենք, նա ինքնաստեղծ էր: Բայց նա ուներ այն խորհրդավոր, սարսափելի աչքը, որի համար վարկ վերցրեց արվեստը: Նա ուներ այդ ֆանտաստիկ աչքը: Նրա ասելիքը նման է այն բանին, ինչ Ջոն Գրահամն է ասել Գորկու մասին: Նա ուներ բարձր ճաշակի աղետ: Գորկու մասին իր գրքում նա ասում է. «Գորկին ուներ բարձր ճաշակի աղետ»: Կյանքը դժվար է, եթե աղետ ունես:

Գորկին իրոք գագաթի ճանապարհին էր և ուներ այդ արտակարգ, գերզգայուն ընկալումը, այդ շնորհքը: Բացի այդ, նա տարված էր հայկական երգերով և ուներ որոշ ձայնագրություններ:

Մուրադյան: Քեզ համար հնչեցրե՞լ է այդ երգերը:

Դեկունինգ: Այո: Եվ նա շատ էր պարում, այո՛: Այդ հայկական պարերը: Ամեն անգամ երբ Գորկին խմբով էր լինում, շուռ էր տալիս իր ժակետի թևքերը աստառի կողմը: Աստառը միշտ մուգ ժակետի հակառակ գույնի էր: Այն վերափոխվում էր գյուղական հանդերձանքի, և նա պարում էր որոշ հին հայկական պարեր` վերհիշելով իր պատանեկությունը: Նա իրոք շատ լավն էր: Նա ակնհայտորեն ուներ սարսափելի ոճ: Ենթադրում եմ, որ ունկնդրելով Գորկուն, ես դառնում էի ավելի էկլեկտիկ: Ես իմ գործը դարձրի նրան ճանաչելը:

Նրա անունն այժմ համաշխարհային պատմության մեջ է:

 

 

Անգլերենից թարգմանությունը`

Արամ Մեհրաբյանի